भौतिक प्रगती अहवाल 2024

(XV वित्त आयोग अंतर्गत राबविण्यात आलेली कामे)

अ.क्र.उपक्रम कोडकामाचे नावक्षेत्रमंजूर खर्च (₹)योजनाअनुदान प्रकारपूर्णत्वाची तारीख
192932872नवीन पावसाचे पाणी साठवण (Rainwater Harvesting) संरचना उभारणीपिण्याचे पाणी3,00,000XV वित्त आयोगटायड ग्रँट15 मे 2025
292935207सामुदायिक स्वच्छतागृह संकुल बांधकामस्वच्छता5,13,106XV वित्त आयोगटायड ग्रँट17 ऑक्टोबर 2024
393120936आरोग्य केंद्रांसाठी उपकरणे खरेदीआरोग्य1,47,972XV वित्त आयोगबेसिक ग्रँट (अनटायड)15 मे 2025
493135082मनरेगा अंतर्गत कृषी उत्पादन खरेदी केंद्र स्थापनशेती80,000XV वित्त आयोगबेसिक ग्रँट (अनटायड)3 मार्च 2025
593137347शाळांमध्ये मुली व मुलांसाठी स्वतंत्र शौचालयांचे बांधकाम / दुरुस्तीआरोग्य1,50,000XV वित्त आयोगबेसिक ग्रँट (अनटायड)6 जानेवारी 2025
693139268क्रीडा साहित्य खरेदीमहिला व बालविकास1,40,000XV वित्त आयोगबेसिक ग्रँट (अनटायड)1 सप्टेंबर 2025

XV वित्त आयोगाच्या माध्यमातून ग्रामपंचायतीने गावाच्या सर्वांगीण विकासासाठी नियोजनबद्ध व लोकाभिमुख पद्धतीने विविध विकासकामे यशस्वीरीत्या राबविली आहेत. पिण्याच्या पाण्याची दीर्घकालीन सुरक्षितता लक्षात घेऊन नवीन पावसाचे पाणी साठवण संरचना उभारण्यात आली असून, त्यामुळे पावसाळ्यातील पाणी साठवून उन्हाळ्यातील पाणीटंचाईवर प्रभावी उपाय झाला आहे. या उपक्रमामुळे जलसंधारणास चालना मिळून पर्यावरणीय समतोल राखण्यास मदत होत आहे.

स्वच्छतेच्या दृष्टीने गावात सामुदायिक स्वच्छतागृह संकुलाचे बांधकाम पूर्ण करण्यात आले आहे. या सुविधेमुळे सार्वजनिक स्वच्छतेत लक्षणीय सुधारणा झाली असून, महिलांना, ज्येष्ठ नागरिकांना तसेच प्रवाशांना सुरक्षित व स्वच्छ सुविधा उपलब्ध झाल्या आहेत. यामुळे आरोग्यविषयक समस्या कमी होण्यास मदत होत असून स्वच्छ भारत अभियानाच्या उद्दिष्टांनाही बळ मिळाले आहे.

आरोग्य सेवा अधिक सक्षम करण्यासाठी आवश्यक उपकरणांची खरेदी करण्यात आली आहे. ग्रामीण भागातील आरोग्य सुविधांचा दर्जा उंचावण्यासाठी हा उपक्रम महत्त्वपूर्ण ठरला आहे.

शेती व ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला चालना देण्यासाठी महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना (मनरेगा) अंतर्गत कृषी उत्पादन खरेदी केंद्राची स्थापना करण्यात आली आहे. या केंद्रामुळे शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनाला योग्य बाजारपेठ मिळण्यास मदत होत असून, स्थानिक रोजगाराच्या संधी वाढल्या आहेत. परिणामी शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढीस लागून गावाची आर्थिक स्थिती अधिक भक्कम होत आहे.

शैक्षणिक व आरोग्यदृष्ट्या सुरक्षित वातावरण निर्माण करण्याच्या दृष्टीने शाळांमध्ये मुली व मुलांसाठी स्वतंत्र शौचालयांचे बांधकाम व दुरुस्ती करण्यात आली आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांचे शाळेतील उपस्थिती प्रमाण वाढण्यास मदत होत असून, विशेषतः मुलींच्या शिक्षणाला सकारात्मक चालना मिळत आहे.

तसेच, महिला व बालविकास क्षेत्रांतर्गत क्रीडा साहित्याची खरेदी करून मुला-मुलींना खेळासाठी प्रोत्साहन देण्यात आले आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांच्या शारीरिक व मानसिक विकासास चालना मिळून त्यांच्यात शिस्त, संघभावना व आरोग्याबाबत जागरूकता वाढत आहे.

एकूणच, XV वित्त आयोगाच्या निधीतून राबविण्यात आलेली ही सर्व विकासकामे ग्रामपंचायतीच्या दूरदृष्टी, पारदर्शक प्रशासन आणि लोकसहभागाचे उत्तम उदाहरण आहेत. या उपक्रमांमुळे गावातील पायाभूत सुविधा, आरोग्य, स्वच्छता, शिक्षण व आर्थिक विकास यांना नवी दिशा मिळाली असून गावाचा शाश्वत व संतुलित विकास साध्य होत आहे.